Les alt for bare 10 kr!

Korleis elska ekkel mat

Eit museum for avskyeleg mat 
viser korleis kulturen styrer kvalmen. Kor lett er det eigentleg å endra matvanar?

Publisert 04. august 2019

På «Disgusting Food Museum» i Malmö har dei henta ulike delikatesser og matvarer frå heile verda for at besøkande kan testa ut, og i verste fall kasta opp av, nye lukter og smakar.

På eit plan er det også snev av seriøsitet til stades. Sanninga er at for å kunna mata ein stadig aukande folkesetnad i klimakrise, må me etter alt å dømma også endra matvanane våre.

Museumsdirektør Andreas Ahrens kan fortelja at insekt kan kome til å bli ei uvurderleg matkjelde i framtida. Dei er proppfulle av protein, jern, selen, sink og fiber. For som direktøren fortel, kan mat som me i Skandinavia blir kvalm av, vera delikatesser andre plassar. For dei to milliardar menneska som allereie et insekt regelmessig, passar dei ikkje inn i eit «Disgusting Food Museum».

– Ofte kjem det turistar til oss og spør kvifor maten deira er stilt ut her. Det dei et er jo heilt alminneleg kan dei seia, fortel Ahrens.

Poteta

Ein kilo med insektmasse krev ti gonger mindre plantenæring enn same mengd kjøt. Derfor har blant anna FN uttalt at insekt kan vera eit viktig 
bidrag til å fôre ei folkemengd i vekst. I mange asiatiske og afrikanske land er insekt allereie ein heilt alminneleg del av kosthaldet, medan det i Norge og Europa ikkje ser ut til at me er heilt klar til å erstatta kjøtkaker og tacokjøt med sirissar heilt ennå.

Ser ein tilbake i historia, kan ein 
likevel oppdaga liknande motstand og 
avsky mot matvarer me i dag har eit kjent og kjært forhold til. For ikkje meir enn to hundre år sidan fanst det ein utbredt 
avsky til eit uvurderleg del av det norske kosthaldet, nemleg poteta.

– Det er veldig merkeleg at tobakken blei teken så godt imot, men at poteta, 
som har vist seg å vera så viktig for Norge og Europa, først blei sentral i det norske kosthaldet fleire hundreår 
etterpå, fortel historieprofessor ved UiO Hilde Sandvik.

Sandvik fortel at hungersnød og matmangel var utbredt i Europa i mellomalderen og tidleg nytid. Mykje skuldast at folk var såpass avhengige av korn­avlingar som lett kunne slå feil i møte med frost og regn. Trass openberr naud og matmangel eksisterte det mykje motstand og skepsis mot denne nye rotveksta frå Sør-Amerika. I Tyskland utvikla grev Rumford ein billigast mogleg kvardagsrasjon for fattigfolk, Rumford-suppa, og måtte skjula det faktum at det var poteter i ho. I Noreg måtte det «potetprester», Napoleonskrigar og tilhøyrande hungersnød til, for at det endeleg gjekk opp for folk at poteta var god til middagen. Først på midten av 1850-talet skulle sild og potet bli kvardagskost i Noreg.

– Ein av grunnane til motstanden var at gardane i Norge var strukturert rundt kornet og at poteta kom som ein slags erstattar. Andre varer, som kaffi og 
tobakk, kom i staden som tilleggsprodukt. Det var truleg med på å forsterka fordommane mot poteta, fortel Sandvik.

ANNONSE

Logg inn for å lese videre

eller

Ikke abonnent?

Nå kan du lese Vårt Land digitalt i 10 uker for 10 kr*

10 uker - 10 kr

*Abonnementet er løpende og kan sies opp når som helst. Etter prøveperioden fornyes det automatisk til rabattert pris kr 199 per måned.

Les også