Logg inn

‘Ingenting 
er for stort 
for Undset’

Sigrid Undset fekk Nobelprisen i litteratur 
i 1928. I dag er det ikkje så mange som les ­henne lenger. Men det bør vi kanskje.

For dei fleste er Sigrid Undset forfattaren av trebandsverket om mellomalderkvinna Kristin Lavransdatter, som mange har lese på skulen – om ikkje anna. For somme er ho også forfattar av romanane Fru Marta Oulie (1907) og Jenny (1911), og kanskje til og med bøkene om Olav Audunssøn. I dag er Undset-litteraturen ute av skule­pensum, så for den oppveks­ande generasjon er det mogleg at namnet ikkje vekkjer særleg mange­ ­assosiasjonar.

Eldre generasjonar knyter henne kanskje til ei sterk, katolsk tru og eit konservativt kvinnesyn. Men at ho var ei sterk og viktig samfunnskritisk røyst, at ho hjelpte jødar å flykte under krigen, at ho ropte ut mot overgrep mot dei svake i samfunnet, det er det ikkje alle som veit lenger. Eller at ho skreiv om nettene medan ho sjølv jobba ni timars arbeidsdagar og oppdrog tre barn, deriblant Maren Charlotte som hadde ei funksjonshemming. Ho skreiv om kva det vil seie å vere menneske, om å elske, om å kjenne seg splitta, og om å aldri finne fred – anten det var i mellomalderen eller som kvinne i moderniseringas tidsalder.

Vanskeleg å plassere

– Ho må ikkje bli gløymt! seier forfattar og idéhistorikar Kristin Brandtsegg Johansen.

Ho er redaktør i tidsskriftet Gymnadenia og med i styret i ­Sigrid Undset-selskapet. No er ho aktuell med ei ny bok om Nobelprisvinnaren Sigrid Undset. Jeg har levd i dette landet i tusen år. En sommer med Sigrid Undset. ­Arbeidet viste seg å innebere eit nytt møte med forfattaren for Johansen.

– Eg trudde eg skulle vende tilbake til noko eg kjende godt, for som så mange andre las eg Jenny og bøkene om Kristin Lavransdatter på vidaregåande, og eg har jobba med Undset før – men eg vart slått av korleis bøkene hennar greip meg på nytt.

Med denne nyoppdaginga følgde ei plutseleg uro for at ho skulle bli borte.

Fleire av dei Vårt Land har snakka­ med, ser også ein tendens til at folk ikkje lenger har noko særleg forhold til Sigrid 

Undset, mellom andre Liv Bliksrud, ­professor emeritus i nordisk litteratur ved UiO.

– Folk meiner nok ikkje så ­mykje om Undset lenger, seier ho til Vårt Land.

Med tanke på kor radikal og enormt polemisk Undset var, kan ein jo undre seg over det. Mange kjenner seg nok likevel att i Bliksruds påstand, som ho utdjupar i Store norske leksikons Undset-artikkel: «Samlet viser forskningen at Undset er vanskelig å plassere. Med sin katolisisme og realisme faller hun utenfor både den nasjonalliberale, den feministiske og den modernistiske litterære kanon, som alle har hedersplasser i norsk litteraturhistorie.»

Utdatert?

 – Sjølv om ho lenge var folkelesing og sto på pensumlister, har ho rett og slett vore oppfatta som utdatert i lang tid, seier Kristin Brandtsegg ­Johansen.

Noko av grunnen til det meiner ho vi kan finne i at store, episke forteljingar som følgjer heile livslaup, generelt har vore ute av litterær sirkulasjon, og ikkje minst måten Undset tar kjærleiken på alvor. For hos Undset er det kjærleiken som gjer oss sterke, modige, lykkelege, sårbare og botnlaust ulykkelege.

Sigrid Undset

Sigrid Undset (1882–1949) var ein av dei fremste og internasjonalt mest kjende norske forfattarar på 1900-talet.

Ho skreiv romanar og noveller med emne frå samtida, historiske romaner med emne frå mellomalderen og essay og ­artiklar som viser eit enormt ­samfunnsengasjement.

Foreldra var arkeologen Ingvald ­Martin Undset (1853–93) og Anna ­Marie Nicoline Charlotte Gyth (1855–1939).

Dottera arva farens interesse for ­historie.

Gifta seg med målaren Anders ­Svarstad i 1912, og fekk tre barn med han, deriblant Maren Charlotte, som døydde tidleg, og Anders Castus, som falt i kamp mot tyskarane i 1940. ­Ekteskapet vart oppløyst i 1927.

Ho vart tilkjend statens diktargasje frå 1922.

I 1928 vart ho tildelt Nobelprisen i ­litteratur, hovudsakleg for dei historiske romanverka om Kristin Lavransdatter og Olav Audunssøn.

Ho var leiar av Det litterære råd i Den norske forfatterforening frå 1933–35, og formann i foreininga frå 1936–1940.

Ho flykta til USA i 1940, og returnerte til Noreg i 1945.

Prøv oss gratis i tre uker

Fyll ut med norsk mobilnummer og en e-postadresse.

Eller se flere abonnementsalternativer

Når du klikker «bestill» må du opprette en bruker som du benytter for å logge inn på ulike enheter. Dersom vi ser at du har en bruker med samme mobilnummer registrert bruker vi denne. Abonnementet stopper automatisk etter tre uker.

Les også